NBP jako centralny bank państwa- banki centralne wykształciły się na początku XX wieku z XIX-wiecznych banków emisyjnych. Miało to związek z koniecznością skupienia funkcji emisyjnej w jednej instytucji bankowej o szczególnym statusie i funkcjach, a z czasem powierzono im także dbałość o prawidłowe funkcjonowanie krajowego systemu bankowego, a także obsługę potrzeb państwa.

O istocie bankowości centralnej przesądza zatem funkcja emisyjna, polegająca na wprowadzaniu do obiegu pieniądza gotówkowego i regulowaniu ilości pieniądza obiegu w ogóle. Funkcji tej nie należy rozumieć wąsko, ale rozszerzyć jej zakres również na czuwanie nad prawidłowością akcji kredytowej całego systemu bankowego. Rozwój systemów bankowych doprowadził do ich dwupoziomowości.

NBP- jest centralnym bankiem państwa polskiego, którego pozycję prawną, organizację i zadania są przedmiotem regulacji odrębnej ustawy, stanowiącej zarazem statut NBP. Najważniejsza problematyka NBP została jednak określona w art.227 Konstytucji ( co nie oznacza jednak że jest on konstytucyjnym organem państwa).
NBP jest bankiem państwowym zarówno pod względem organizacyjnoprawnym, jak i własności. Został jako specyficzna instytucja powołany do życia aktem rangi ustawy w 1945r. a ze względu na swój szczególny charakter nie podlega wpisowi do rejestru przedsiębiorstw państwowych. Siedzibę ma w Warszawie.

  • może być członkiem międzynarodowych instytucji finansowych i bankowych
  • nie może angażować się jako akcjonariusz lub udziałowiec w spółki kapitałowe z wyjątkiem prowadzących działalność usługowa na rzecz instytucji finansowych i Skarbu Państwa (zakaz prowadzenia działalności komercyjnej)
  • akty normatywne NBP Inf. Ogłaszane są w Monitorze Polskim albo Dzienniku
  • pracowników NBP obowiązuje tajemnica służbowa i bankowa
  • ustawa stanowi zakaz ogłoszenia upadłości NBP

Cele i zadania ustawowe

- Konstytucyjnie określona odpowiedzialność za wartość polskiego pieniądza, doprecyzowana w ustawie stanowiącej, że celem NBP jest utrzymanie stabilnego poziomu cen, przy jednoczesnym wspieraniu polityki gospodarczej rządu, jeżeli nie ogranicza to jego podstawowego celu
- wyłączne prawo do emitowania pieniądza
- organizowanie rozliczeń pieniężnych, prowadzenie gospodarki rezerwami dewizowymi, prowadzenie bankowej obsługi budżetu państwa
- regulowanie płynności banków, kształtowanie warunków dla rozwoju systemu bankowego

ORGANY NBP

Prezes NBP- powoływany przez Sejm na wniosek Prezydenta na 6 lat (i nie dłużej niż dwie kolejne kadencje), posiada gwarancje nieusuwalności. Pełni funkcje głównie reprezentacyjne, przewodniczy Zarządowi, Radzie Polityki Pieniężnej, Komisji Nadzoru Bankowego, reprezentuje Bank poza granicami i w kraju, jest przełożonym wszystkich pracowników, ma prawo użycia pieczęci z godłem państwowym przy wydawaniu zarządzeń i decyzji administracyjnych

Rada Polityki Pieniężnej – organ kolegialny NBP, działający od 1998r. powołany do podejmowania kluczowych decyzji, tj. dotyczących spraw z zakresu polityki pieniężnej, służących stabilizowaniu wartości polskiej waluty. Główne kompetencje to: ustalanie corocznych założeń polityki pieniężnej i składanie Sejmowi sprawozdań z ich wykonania ( w ciągu 5 m-cy od zakończenia roku budżetowego) poprzez:

  • ustala wysokość stóp procentowych
  • ustala zasady i stopy rezerwy obowiązkowej banków
  • ustala zasady operacji otwartego rynku
  • dokonuje ocen działalności zarządu

W skład oprócz przewodniczącego, którym jest Prezes NBP- wchodzi 9 członków powoływanych w równej liczbie przez Prezydenta, Sejm i Senat, spośród specjalistów z zakresu finansów. Kadencja 6 raz, posiedzenia raz w miesiącu.

Zarząd – organ kolegialny, powołanie ogólnie do kierowania działalnością NBP, decyduje w formie uchwał w sprawach niezastrzeżonych w ustawie do wyłącznych kompetencji innych organów NBP. Według ustawy Zarząd realizuje uchwały Rady. Skład to Prezes NBP jako Przewodniczący oraz 6-8 członków zarządu, w tym 2-óch wiceprezesów NBP, uchwały zapadają bezwzględną większością głosów.